IFRS 9 là một trong những chuẩn mực quan trọng thuộc hệ thống Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS), quy định về ghi nhận, phân loại, đo lường và suy giảm giá trị công cụ tài chính. Đối với doanh nghiệp Việt Nam đang mở rộng hoạt động quốc tế, việc hiểu đúng IFRS 9 giúp nâng cao chất lượng báo cáo tài chính, đánh giá rủi ro tín dụng và quản lý danh mục tài sản tài chính.
Trong thực tế, các khoản phải thu khách hàng, khoản cho vay, tiền gửi, trái phiếu và những công cụ tài chính khác đều có thể chịu ảnh hưởng của IFRS 9. Đặc biệt, mô hình tổn thất tín dụng dự kiến (Expected Credit Loss – ECL) yêu cầu doanh nghiệp đánh giá rủi ro ngay cả khi chưa xuất hiện dấu hiệu mất khả năng thanh toán.
Với hơn 20 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực đào tạo kế toán – tài chính, tôi nhận thấy rằng khó khăn lớn khi tiếp cận IFRS không chỉ nằm ở thuật ngữ quốc tế mà còn ở khả năng vận dụng chuẩn mực vào từng nghiệp vụ cụ thể.
Bài viết dưới đây phân tích 3 nhóm nguyên tắc quan trọng của IFRS 9, hướng dẫn cách tính ECL, những sai lầm thường gặp và phương pháp chuẩn bị khi doanh nghiệp có kế hoạch lập báo cáo tài chính theo IFRS.

IFRS 9 Là Gì? Vì Sao Quan Trọng Với Doanh Nghiệp?
IFRS 9 – Financial Instruments là chuẩn mực quốc tế quy định nguyên tắc kế toán đối với công cụ tài chính, bao gồm tài sản tài chính, nợ phải trả tài chính và một số hợp đồng thuộc phạm vi chuẩn mực.
IFRS 9 thay thế phần lớn những yêu cầu trước đây của IAS 39 về công cụ tài chính. Chuẩn mực được áp dụng quốc tế từ ngày 01/01/2018.
Những nội dung chuyên môn quan trọng của IFRS 9 bao gồm:
- Phân loại và đo lường tài sản tài chính.
- Ghi nhận và đo lường nợ phải trả tài chính.
- Đánh giá suy giảm giá trị thông qua mô hình ECL.
- Kế toán phòng ngừa rủi ro tài chính.
- Xử lý các trường hợp thay đổi điều khoản và dừng ghi nhận công cụ tài chính.
Đối với doanh nghiệp, IFRS 9 không chỉ liên quan đến hoạt động đầu tư chứng khoán hoặc ngân hàng.
Một doanh nghiệp thương mại có khoản phải thu khách hàng cũng cần xem xét quy định về tổn thất tín dụng dự kiến khi lập báo cáo tài chính theo IFRS.
Tương tự, doanh nghiệp có khoản cho vay, trái phiếu hoặc các công cụ phái sinh cần đánh giá phương pháp phân loại và đo lường phù hợp.
Điểm quan trọng là IFRS 9 yêu cầu kế toán phân tích đặc điểm kinh tế của công cụ tài chính, thay vì chỉ dựa vào tên gọi hoặc mục đích quản lý trên sổ sách.
3 Nhóm Nguyên Tắc Quan Trọng Trong IFRS 9
Để hiểu IFRS 9 một cách có hệ thống, người học nên bắt đầu từ ba nhóm nguyên tắc liên quan trực tiếp đến việc ghi nhận và trình bày công cụ tài chính.
1. Phân Loại Công Cụ Tài Chính Theo IFRS 9
Phân loại tài sản tài chính là bước quan trọng vì quyết định phương pháp đo lường và ghi nhận những thay đổi giá trị trong các kỳ tiếp theo.
Theo IFRS 9, việc phân loại tài sản tài chính là công cụ nợ thường dựa trên hai yếu tố:
Mô hình kinh doanh (Business Model): Doanh nghiệp quản lý tài sản tài chính nhằm thu dòng tiền theo hợp đồng, vừa thu dòng tiền vừa bán tài sản, hoặc theo mô hình khác.
Đặc điểm dòng tiền theo hợp đồng (SPPI): Dòng tiền có chỉ bao gồm khoản thanh toán gốc và lãi trên số dư gốc hay không.
SPPI là viết tắt của Solely Payments of Principal and Interest.
Trong đó, khoản lãi theo IFRS 9 cần được đánh giá dựa trên các yếu tố như giá trị thời gian của tiền, rủi ro tín dụng và những thành phần phù hợp với thỏa thuận cho vay cơ bản.
Phân Loại Theo Mô Hình Kinh Doanh
Đối với tài sản tài chính là công cụ nợ, IFRS 9 thường xem xét ba mô hình:
- Nắm giữ để thu dòng tiền theo hợp đồng.
- Nắm giữ để vừa thu dòng tiền vừa bán tài sản.
- Các mô hình khác, bao gồm quản lý tài sản dựa trên giá trị hợp lý.
Ví dụ, doanh nghiệp mua một trái phiếu với mục tiêu chủ yếu thu lãi và gốc theo hợp đồng.
Nếu dòng tiền đáp ứng điều kiện SPPI và mô hình kinh doanh là nắm giữ để thu dòng tiền, trái phiếu có thể đáp ứng điều kiện đo lường theo giá trị phân bổ.
Ngược lại, nếu doanh nghiệp quản lý danh mục để giao dịch theo biến động giá thị trường, phương pháp đo lường có thể khác.
Do đó, khi áp dụng IFRS 9, kế toán phải đánh giá mô hình kinh doanh thực tế thay vì chỉ căn cứ vào ý định đối với từng giao dịch riêng lẻ.
Đánh Giá Đặc Điểm Dòng Tiền SPPI
Một khoản đầu tư không tự động đủ điều kiện đo lường theo giá trị phân bổ chỉ vì doanh nghiệp dự định giữ đến ngày đáo hạn.
IFRS 9 yêu cầu xem xét cả đặc điểm dòng tiền.
Nếu khoản đầu tư có dòng tiền phụ thuộc đáng kể vào giá cổ phiếu, chỉ số hàng hóa hoặc những yếu tố không phù hợp với thỏa thuận cho vay cơ bản, công cụ đó có thể không đáp ứng điều kiện SPPI.
Việc kiểm tra SPPI giúp kế toán xác định đúng phương pháp đo lường, hạn chế sai lệch trong việc ghi nhận biến động giá trị tài sản.
2. Ghi Nhận Và Đo Lường Công Cụ Tài Chính Theo IFRS 9
Một trong những nội dung quan trọng nhất khi học IFRS 9 là phân biệt ba phương pháp đo lường tài sản tài chính.
Giá Trị Phân Bổ – Amortised Cost
Phương pháp giá trị phân bổ thường được áp dụng đối với tài sản tài chính đáp ứng mô hình nắm giữ để thu dòng tiền và điều kiện SPPI.
Sau ghi nhận ban đầu, tài sản được đo lường theo giá trị phân bổ bằng phương pháp lãi suất thực tế, đồng thời xem xét tổn thất tín dụng dự kiến khi thuộc phạm vi áp dụng.
Ví dụ, doanh nghiệp nắm giữ một khoản cho vay nhằm thu tiền gốc và lãi theo hợp đồng.
Nếu khoản cho vay đáp ứng điều kiện, doanh nghiệp có thể đo lường theo giá trị phân bổ.
Kế toán cần hiểu cách xác định lãi suất thực tế và phân bổ thu nhập lãi trong suốt thời hạn công cụ tài chính.
Giá Trị Hợp Lý Qua Thu Nhập Toàn Diện Khác – FVOCI
FVOCI là viết tắt của Fair Value Through Other Comprehensive Income.
Đối với công cụ nợ đáp ứng điều kiện, IFRS 9 cho phép đo lường theo giá trị hợp lý và ghi nhận một số thay đổi giá trị vào thu nhập toàn diện khác.
Phương pháp này thường liên quan đến mô hình kinh doanh vừa thu dòng tiền theo hợp đồng vừa bán tài sản, đồng thời đáp ứng điều kiện SPPI.
Ngoài ra, IFRS 9 có quy định riêng về việc lựa chọn trình bày một số khoản đầu tư công cụ vốn không nắm giữ để kinh doanh tại FVOCI.
Kế toán cần phân biệt cách xử lý giữa công cụ nợ và công cụ vốn, vì các quy định về suy giảm và chuyển khoản lãi, lỗ có sự khác biệt.
Giá Trị Hợp Lý Qua Lãi Hoặc Lỗ – FVTPL
FVTPL là viết tắt của Fair Value Through Profit or Loss.
Phương pháp này áp dụng đối với những tài sản tài chính thuộc diện đo lường qua lãi, lỗ theo IFRS 9, bao gồm nhiều công cụ nắm giữ để kinh doanh hoặc không đáp ứng các điều kiện của phương pháp khác.
Biến động giá trị hợp lý được ghi nhận vào lãi hoặc lỗ trong kỳ theo quy định.
So sánh ba phương pháp đo lường theo IFRS 9:
| Phương pháp | Đặc điểm chủ yếu |
|---|---|
| Amortised Cost | Đo lường theo giá trị phân bổ và phương pháp lãi suất thực tế |
| FVOCI | Đo lường theo giá trị hợp lý, một số thay đổi được trình bày qua OCI |
| FVTPL | Đo lường theo giá trị hợp lý, biến động ghi nhận qua lãi hoặc lỗ |
Việc lựa chọn phương pháp phải dựa trên quy định của IFRS 9, không phải lựa chọn tùy ý theo kết quả lợi nhuận mà doanh nghiệp mong muốn.
3. Đánh Giá Suy Giảm Giá Trị Theo Mô Hình ECL
Tổn thất tín dụng dự kiến là nội dung quan trọng của IFRS 9, đặc biệt đối với doanh nghiệp có khoản phải thu, cho vay hoặc đầu tư công cụ nợ.
Khác với cách tiếp cận chủ yếu dựa trên tổn thất đã phát sinh trước đây, mô hình ECL yêu cầu đánh giá tổn thất tín dụng có thể xảy ra trong tương lai.
Doanh nghiệp cần xem xét:
- Dữ liệu lịch sử về khả năng thanh toán.
- Tình trạng tài chính hiện tại của khách hàng.
- Biến động môi trường kinh tế.
- Khả năng xảy ra sự kiện không trả được nợ.
- Dòng tiền dự kiến thu hồi.
- Thời điểm dự kiến phát sinh tổn thất.
Theo IFRS 9, việc tính ECL phải phản ánh giá trị có tính xác suất, giá trị thời gian của tiền và các thông tin hợp lý, có căn cứ về quá khứ, hiện tại và dự báo tương lai.
Mô hình này không có nghĩa doanh nghiệp có thể dự đoán chính xác mọi khoản nợ xấu.
Mục tiêu là xây dựng một ước tính tổn thất hợp lý để phản ánh rủi ro tín dụng trên báo cáo tài chính.
Mô Hình ECL 3 Giai Đoạn Trong IFRS 9
Đối với những khoản mục áp dụng phương pháp chung, IFRS 9 sử dụng mô hình ba giai đoạn để đánh giá sự thay đổi của rủi ro tín dụng.
Giai Đoạn 1: Ghi Nhận ECL Trong 12 Tháng
Ở giai đoạn 1, rủi ro tín dụng chưa tăng đáng kể kể từ thời điểm ghi nhận ban đầu.
Doanh nghiệp ghi nhận khoản dự phòng tương đương tổn thất tín dụng dự kiến trong 12 tháng.
Cần lưu ý, ECL 12 tháng không đơn thuần là số tiền có khả năng không thu hồi trong 12 tháng tiếp theo.
Đó là phần tổn thất tín dụng dự kiến trong suốt vòng đời phát sinh từ những sự kiện vỡ nợ có thể xảy ra trong 12 tháng sau ngày báo cáo.
Đây là điểm dễ bị hiểu sai khi mới học IFRS 9.
Giai Đoạn 2: Rủi Ro Tín Dụng Tăng Đáng Kể
Khi rủi ro tín dụng tăng đáng kể so với thời điểm ghi nhận ban đầu, tài sản được chuyển sang giai đoạn 2.
Doanh nghiệp phải ghi nhận ECL suốt vòng đời của công cụ tài chính.
Ví dụ, khách hàng có tình hình tài chính suy giảm, xuất hiện dấu hiệu khó khăn trong thanh toán hoặc các chỉ số tín dụng xấu đi đáng kể.
Tuy nhiên, việc chuyển giai đoạn phải dựa trên đánh giá đầy đủ thông tin.
Không phải mọi khoản thanh toán chậm đều tự động thuộc giai đoạn 2.
Giai Đoạn 3: Tài Sản Tài Chính Bị Suy Giảm Giá Trị Do Rủi Ro Tín Dụng
Giai đoạn 3 áp dụng khi tài sản tài chính được xác định là đã bị suy giảm giá trị do rủi ro tín dụng.
Những dấu hiệu có thể liên quan đến khó khăn tài chính nghiêm trọng, vi phạm hợp đồng hoặc khả năng phá sản của bên đi vay.
Ở giai đoạn này, doanh nghiệp tiếp tục ghi nhận ECL suốt vòng đời.
Đồng thời, phương pháp xác định doanh thu lãi được điều chỉnh theo yêu cầu của IFRS 9, dựa trên giá trị ghi sổ sau khi trừ dự phòng tổn thất đối với các tài sản thuộc trường hợp tương ứng.
Tóm tắt mô hình ECL:
| Giai đoạn | Tình trạng tín dụng | Dự phòng |
|---|---|---|
| Giai đoạn 1 | Chưa tăng rủi ro tín dụng đáng kể | ECL 12 tháng |
| Giai đoạn 2 | Rủi ro tín dụng tăng đáng kể | ECL suốt vòng đời |
| Giai đoạn 3 | Tài sản bị suy giảm do rủi ro tín dụng | ECL suốt vòng đời |
Hướng Dẫn Cách Tính ECL Theo IFRS 9 Qua Ví Dụ
Để hiểu bản chất IFRS 9, người học cần tiếp cận các yếu tố thường được sử dụng trong mô hình tổn thất tín dụng.
Ba yếu tố phổ biến gồm:
- PD (Probability of Default): Xác suất vỡ nợ.
- LGD (Loss Given Default): Tỷ lệ tổn thất khi xảy ra vỡ nợ.
- EAD (Exposure at Default): Giá trị dư nợ tại thời điểm vỡ nợ.
Trong các mô hình phù hợp, ECL có thể được ước tính trên cơ sở kết hợp PD, LGD và EAD, có điều chỉnh yếu tố thời gian, kịch bản và các yêu cầu khác.
Ví Dụ Minh Họa Cách Tính ECL
Giả sử doanh nghiệp có khoản cho vay với các dữ liệu giả định:
- Giá trị dư nợ: 2 tỷ đồng.
- Xác suất vỡ nợ trong kỳ đánh giá: 3%.
- Tỷ lệ tổn thất nếu xảy ra vỡ nợ: 40%.
Để minh họa đơn giản, giả sử giá trị dư nợ không thay đổi và bỏ qua ảnh hưởng chiết khấu vì không trọng yếu trong ví dụ.
ECL ước tính:
2.000.000.000 × 3% × 40% = 24.000.000 đồng.
Theo cách tính minh họa này, tổn thất tín dụng dự kiến là 24 triệu đồng.
Tuy nhiên, trong thực tế, doanh nghiệp không nên sử dụng duy nhất một phép nhân như trên cho mọi công cụ tài chính.
IFRS 9 yêu cầu xem xét các kịch bản có thể xảy ra, thời điểm phát sinh dòng tiền và những thông tin dự báo hợp lý.
Đối với khoản vay dài hạn, mô hình ECL có thể phức tạp hơn do rủi ro tín dụng thay đổi theo từng thời điểm.
Vì Sao Doanh Nghiệp Cần Tính ECL?
Tính ECL giúp doanh nghiệp ghi nhận rủi ro tín dụng trước khi tổn thất thực tế xảy ra.
Thông qua việc đánh giá chất lượng khoản phải thu và danh mục cho vay, ban lãnh đạo có thêm thông tin để xem xét rủi ro tài chính.
Tuy nhiên, ghi nhận ECL không đồng nghĩa doanh nghiệp đã giảm được tổn thất thực tế.
Đây là phương pháp đo lường kế toán giúp phản ánh những tổn thất dự kiến theo yêu cầu của IFRS.
IFRS 9 Áp Dụng Cho Khoản Phải Thu Khách Hàng Như Thế Nào?
Một nội dung cần thiết đối với doanh nghiệp thương mại và sản xuất là đánh giá khoản phải thu khách hàng theo IFRS 9.
Không phải mọi khoản phải thu đều phải thực hiện mô hình chuyển đổi ba giai đoạn.
IFRS 9 quy định phương pháp đơn giản hóa (Simplified Approach) cho một số nhóm khoản phải thu.
Phương Pháp Đơn Giản Hóa Trong IFRS 9
Đối với khoản phải thu thương mại và tài sản hợp đồng phát sinh theo IFRS 15, không chứa yếu tố tài chính đáng kể, doanh nghiệp phải áp dụng phương pháp đơn giản hóa.
Theo đó, dự phòng được xác định trên cơ sở ECL suốt vòng đời ngay từ thời điểm ghi nhận ban đầu.
Doanh nghiệp không cần theo dõi sự thay đổi rủi ro để chuyển qua từng giai đoạn như phương pháp chung.
Đây là điểm khác biệt quan trọng khi áp dụng IFRS 9 trong thực tế.
Sử Dụng Bảng Phân Tích Tuổi Nợ
Một phương pháp thực hành thường gặp là xây dựng bảng phân tích tuổi nợ và tỷ lệ tổn thất dự kiến.
Ví dụ minh họa:
| Nhóm khoản phải thu | Số dư | Tỷ lệ ECL giả định | Dự phòng |
|---|---|---|---|
| Chưa quá hạn | 500 triệu | 1% | 5 triệu |
| Quá hạn 1–30 ngày | 200 triệu | 3% | 6 triệu |
| Quá hạn 31–90 ngày | 100 triệu | 10% | 10 triệu |
| Quá hạn trên 90 ngày | 50 triệu | 30% | 15 triệu |
| Tổng cộng | 850 triệu | 36 triệu |
Như vậy, theo các tỷ lệ giả định, doanh nghiệp ghi nhận dự phòng tổn thất tín dụng dự kiến là 36 triệu đồng.
Các tỷ lệ trên chỉ nhằm minh họa phương pháp tính, không phải mức dự phòng cố định theo IFRS 9.
Trong thực tế, doanh nghiệp cần phân tích dữ liệu tổn thất lịch sử và điều chỉnh theo tình hình hiện tại cùng dự báo kinh tế.
Ví dụ, khi một ngành hàng đang gặp khó khăn và khả năng thanh toán của khách hàng suy giảm, doanh nghiệp cần đánh giá xem tỷ lệ tổn thất lịch sử có còn phản ánh phù hợp rủi ro hiện tại hay không.
Kế Toán Phòng Ngừa Rủi Ro Theo IFRS 9
Bên cạnh phân loại, đo lường và suy giảm, IFRS 9 còn có quy định về kế toán phòng ngừa rủi ro (Hedge Accounting).
Đây là nội dung liên quan đến những doanh nghiệp sử dụng công cụ tài chính nhằm quản lý rủi ro tỷ giá, lãi suất hoặc biến động giá.
Ví dụ, doanh nghiệp có khoản vay bằng ngoại tệ có thể sử dụng công cụ phái sinh để quản lý rủi ro tỷ giá.
Tuy nhiên, không phải mọi giao dịch phòng ngừa rủi ro đều tự động đủ điều kiện áp dụng kế toán phòng ngừa rủi ro.
IFRS 9 đặt ra các yêu cầu về việc xác định mối quan hệ phòng ngừa rủi ro, lập hồ sơ và đánh giá điều kiện liên quan.
Doanh nghiệp cần phân biệt giữa hoạt động quản trị rủi ro kinh tế và việc đủ điều kiện áp dụng Hedge Accounting.
Đối với người học IFRS chuyên sâu, đây là nhóm kiến thức quan trọng khi xử lý những hợp đồng tài chính và công cụ phái sinh.
Những Điểm Mới Của IFRS 9 Có Hiệu Lực Trong Năm 2026
IFRS 9 tiếp tục được IASB cập nhật để giải quyết những vấn đề phát sinh trong thực tế áp dụng.
Đáng chú ý, các sửa đổi về phân loại và đo lường công cụ tài chính được ban hành tháng 05/2024, có hiệu lực đối với kỳ báo cáo năm bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/01/2026.
Các sửa đổi liên quan đến:
- Làm rõ việc đánh giá đặc điểm dòng tiền hợp đồng.
- Một số công cụ tài chính có điều khoản phụ thuộc vào sự kiện.
- Các vấn đề liên quan đến thanh toán bằng hệ thống điện tử.
- Những yêu cầu thuyết minh liên quan đến công cụ tài chính.
Đối với doanh nghiệp đã lập báo cáo theo IFRS, các sửa đổi này cần được xem xét khi đánh giá chính sách kế toán và những giao dịch thuộc phạm vi ảnh hưởng.
Đặc biệt, người làm kế toán cần cập nhật IFRS 9 cùng IFRS 7 vì các yêu cầu phân loại, đo lường và thuyết minh công cụ tài chính có mối liên hệ chặt chẽ.

5 Sai Lầm Thường Gặp Khi Áp Dụng IFRS 9
1. Phân Loại Tài Sản Chỉ Theo Mục Đích Nắm Giữ
Một số kế toán cho rằng chỉ cần doanh nghiệp dự định giữ tài sản đến đáo hạn thì có thể đo lường theo giá trị phân bổ.
Tuy nhiên, IFRS 9 còn yêu cầu đánh giá đặc điểm dòng tiền SPPI và mô hình kinh doanh.
Nếu bỏ qua một trong hai yếu tố, phương pháp đo lường có thể không phù hợp.
2. Không Đánh Giá ECL Khi Khoản Nợ Chưa Quá Hạn
Một sai lầm phổ biến là chỉ lập dự phòng khi khách hàng chậm thanh toán.
IFRS 9 yêu cầu đánh giá tổn thất tín dụng dự kiến đối với các khoản mục thuộc phạm vi áp dụng, kể cả khi chưa xuất hiện dấu hiệu vỡ nợ.
3. Áp Dụng Mô Hình 3 Giai Đoạn Cho Mọi Khoản Phải Thu
Một số khoản phải thu thương mại phải áp dụng phương pháp đơn giản hóa.
Do đó, kế toán cần xác định đúng loại tài sản trước khi lựa chọn phương pháp ECL.
4. Sử Dụng Tỷ Lệ Dự Phòng Cố Định
Doanh nghiệp không nên áp dụng một tỷ lệ dự phòng giống nhau cho mọi khách hàng nếu mức độ rủi ro khác biệt đáng kể.
Theo IFRS 9, ước tính ECL cần xem xét dữ liệu quá khứ, điều kiện hiện tại và dự báo tương lai.
5. Không Lưu Giữ Hồ Sơ Và Căn Cứ Ước Tính
Việc xác định giá trị hợp lý, phân loại công cụ hoặc tính ECL phải có căn cứ phù hợp.
Nếu không lưu giữ phương pháp tính toán và nguồn dữ liệu, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn khi giải trình với kiểm toán.
Đây là lý do việc triển khai IFRS 9 cần gắn với quy trình kiểm soát và tài liệu hóa các xét đoán kế toán.
IFRS 9 Khác Gì Với Cách Kế Toán Công Cụ Tài Chính Theo VAS?
Một vấn đề được nhiều kế toán Việt Nam quan tâm là sự khác biệt giữa IFRS 9 và hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS).
IFRS 9 có những quy định chi tiết về phân loại, đo lường công cụ tài chính và đánh giá ECL.
Trong khi đó, hệ thống VAS và chế độ kế toán doanh nghiệp tại Việt Nam có cách tiếp cận và phạm vi hướng dẫn khác.
Một số khác biệt cần lưu ý:
| Nội dung | IFRS 9 | VAS và chế độ kế toán Việt Nam |
|---|---|---|
| Phân loại tài sản tài chính | Dựa trên mô hình kinh doanh và SPPI | Theo quy định kế toán Việt Nam tương ứng |
| Đo lường | Amortised Cost, FVOCI, FVTPL theo điều kiện | Phương pháp ghi nhận và đánh giá theo quy định hiện hành |
| Suy giảm | Mô hình ECL | Cơ chế dự phòng và đánh giá theo quy định Việt Nam |
| Phòng ngừa rủi ro | Có hệ thống yêu cầu Hedge Accounting | Chưa có mô hình tương ứng đầy đủ như IFRS 9 |
Việc chuyển đổi sang IFRS 9 không chỉ là thay đổi tên tài khoản hoặc tính thêm một khoản dự phòng.
Doanh nghiệp cần đánh giá bản chất từng công cụ tài chính và xác định các khoản điều chỉnh phù hợp.
Đặc biệt, báo cáo tài chính theo IFRS và nghĩa vụ kê khai thuế theo pháp luật Việt Nam là hai vấn đề cần được phân biệt.
Lộ Trình Áp Dụng IFRS 9 Tại Việt Nam Năm 2026–2027
Việt Nam đã ban hành Quyết định 345/QĐ-BTC ngày 16/03/2020 về Đề án áp dụng Chuẩn mực Báo cáo Tài chính tại Việt Nam.
Đề án định hướng từng bước triển khai IFRS đối với những nhóm doanh nghiệp phù hợp.
Đáng chú ý, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 118/2026/TT-BTC ngày 18/08/2026, hướng dẫn đối tượng, phạm vi và thể thức áp dụng chuẩn mực quốc tế về kế toán tại Việt Nam.
Thông tư có hiệu lực từ ngày 01/01/2027 và áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày này.
Theo quy định, những doanh nghiệp và tổ chức kinh tế thuộc phạm vi được hướng dẫn, có nhu cầu và đáp ứng điều kiện có thể lựa chọn áp dụng chuẩn mực quốc tế.
Điều quan trọng là IFRS 9 chưa bắt buộc áp dụng đại trà đối với mọi doanh nghiệp Việt Nam trong năm 2026.
Doanh nghiệp cần xác định chế độ kế toán đang thực hiện và các yêu cầu pháp lý liên quan trước khi quyết định lập báo cáo theo IFRS.
Doanh Nghiệp Cần Chuẩn Bị Gì Khi Chuyển Đổi Sang IFRS?
Việc chuẩn bị nên được thực hiện theo từng bước:
Bước 1: Rà soát danh mục công cụ tài chính và hợp đồng liên quan.
Bước 2: Phân tích mô hình kinh doanh, đặc điểm dòng tiền và phương pháp đo lường.
Bước 3: Đánh giá dữ liệu cần thiết để tính ECL.
Bước 4: Kiểm tra khả năng đáp ứng của phần mềm kế toán và hệ thống dữ liệu.
Bước 5: Xây dựng tài liệu chính sách kế toán và quy trình kiểm soát.
Bước 6: Đào tạo nhân sự kế toán – tài chính trước khi triển khai.
Đối với doanh nghiệp có nhiều khoản phải thu hoặc công cụ đầu tư, cần đặc biệt chú trọng chất lượng dữ liệu lịch sử và các thông tin phục vụ dự báo rủi ro tín dụng.
Lợi Ích Khi Kế Toán Và CFO Nắm Vững IFRS 9
Việc hiểu và áp dụng IFRS 9 đúng cách có thể mang lại nhiều giá trị cho hoạt động kế toán – tài chính.
Nâng Cao Chất Lượng Báo Cáo Tài Chính
IFRS 9 giúp doanh nghiệp xây dựng phương pháp ghi nhận và đo lường công cụ tài chính theo các nguyên tắc thống nhất.
Hỗ Trợ Đánh Giá Rủi Ro Tín Dụng
Thông qua ECL, bộ phận tài chính có thêm thông tin để phân tích chất lượng khoản phải thu và danh mục tài sản tài chính.
Cải Thiện Khả Năng Giải Trình Với Kiểm Toán
Việc xây dựng phương pháp đo lường rõ ràng và lưu giữ hồ sơ hỗ trợ các xét đoán giúp quá trình kiểm tra thuận lợi hơn.
Phát Triển Năng Lực Nghề Nghiệp
Đối với kế toán tổng hợp, kế toán trưởng, kiểm toán viên và CFO, kiến thức IFRS 9 là nền tảng để tiếp cận các nghiệp vụ tài chính phức tạp.
Đặc biệt, nhân sự có khả năng kết hợp IFRS với phân tích dữ liệu và hiểu biết về hoạt động doanh nghiệp sẽ thuận lợi hơn khi tham gia các dự án lập báo cáo tài chính quốc tế.
Phương Pháp Học IFRS 9 Hiệu Quả Cho Người Đi Làm
Nắm Vững Nguyên Tắc Trước Khi Thực Hành
Người học nên bắt đầu bằng việc hiểu định nghĩa tài sản tài chính, nợ phải trả tài chính và những phương pháp đo lường.
Sau đó mới tiếp cận các nghiệp vụ phức tạp như ECL hoặc phòng ngừa rủi ro.
Thực Hành Với Dữ Liệu Và Hợp Đồng
Những bài tập phù hợp gồm:
- Phân loại trái phiếu theo mô hình kinh doanh.
- Đánh giá điều kiện SPPI.
- Xác định giá trị phân bổ.
- Tính lãi suất thực tế.
- Lập bảng phân tích tuổi nợ.
- Ước tính ECL.
- Phân tích thay đổi rủi ro tín dụng.
Kết Hợp IFRS 9 Với Những Chuẩn Mực Khác
Người học IFRS cần hiểu mối liên hệ giữa IFRS 9, IFRS 7 về thuyết minh công cụ tài chính, IFRS 13 về giá trị hợp lý và IFRS 15 về doanh thu từ hợp đồng với khách hàng.
Đặc biệt, khoản phải thu phát sinh từ hợp đồng với khách hàng có thể liên quan đến cả IFRS 15 và quy định suy giảm của IFRS 9.
Việc học theo hệ thống giúp kế toán hiểu bản chất nghiệp vụ và hạn chế áp dụng chuẩn mực một cách riêng lẻ.
Khóa Học IFRS CertIFR Tại PT Academy – Đào Tạo Gắn Với Thực Tiễn
Đối với người làm kế toán – tài chính đang muốn tiếp cận chuẩn mực quốc tế, việc lựa chọn chương trình đào tạo có hệ thống là bước chuẩn bị quan trọng.
Khóa học Chứng Chỉ Lập Báo Cáo Tài Chính Quốc Tế CertIFR tại PT Academy là lựa chọn dành cho những người muốn tìm hiểu nguyên tắc IFRS và nâng cao năng lực chuyên môn.
Nội Dung Kiến Thức IFRS Trọng Tâm
Các nhóm nội dung cần chú trọng gồm:
- Tổng quan về IFRS và hệ thống báo cáo tài chính quốc tế.
- IFRS 9 – Công cụ tài chính.
- IFRS 15 – Doanh thu từ hợp đồng với khách hàng.
- IFRS 16 – Thuê tài sản.
- IAS 16 – Bất động sản, nhà xưởng và thiết bị.
- IAS 38 – Tài sản vô hình.
- Nguyên tắc lập và trình bày báo cáo tài chính.
- Những điểm khác biệt giữa VAS và IFRS.
Đối với IFRS 9, người học cần đặc biệt quan tâm đến phân loại công cụ, phương pháp đo lường và ECL.
Học Qua Bài Tập Và Tình Huống Thực Tế
Một phương pháp học IFRS phù hợp cần kết hợp phân tích chuẩn mực với thực hành nghiệp vụ.
Ví dụ, học viên có thể thực hành:
- Phân loại tài sản tài chính theo điều kiện IFRS 9.
- Xác định phương pháp đo lường phù hợp.
- Tính toán tổn thất tín dụng dự kiến.
- Xây dựng bảng tuổi nợ và tỷ lệ ECL.
- Phân tích những thay đổi trong giá trị tài sản tài chính.
- Đánh giá ảnh hưởng đến báo cáo tài chính.
Những bài tập này giúp người học tiếp cận IFRS 9 từ góc độ thực hành thay vì chỉ ghi nhớ định nghĩa.
Khóa Học IFRS Phù Hợp Với Những Ai?
Chương trình phù hợp với:
- Kế toán viên và kế toán tổng hợp.
- Kế toán trưởng.
- Kiểm toán viên.
- Chuyên viên phân tích tài chính.
- Giám đốc tài chính (CFO).
- Nhân sự làm việc tại doanh nghiệp FDI.
- Người tham gia dự án chuyển đổi báo cáo từ VAS sang IFRS.
- Người có định hướng học CertIFR hoặc DipIFR.
Đối với người mới học IFRS, việc bắt đầu từ kiến thức nền tảng và thực hành từng nhóm chuẩn mực giúp quá trình tiếp cận thuận lợi hơn.
Tham khảo chương trình đào tạo:
Khóa Học Chứng Chỉ Lập Báo Cáo Tài Chính Quốc Tế CertIFR – PT Academy
Câu Hỏi Thường Gặp Về IFRS 9
IFRS 9 Là Gì?
IFRS 9 là chuẩn mực quốc tế quy định về công cụ tài chính, bao gồm ghi nhận, phân loại, đo lường, suy giảm và kế toán phòng ngừa rủi ro theo phạm vi áp dụng.
IFRS 9 Có Bắt Buộc Áp Dụng Tại Việt Nam Năm 2026 Không?
IFRS 9 chưa bắt buộc áp dụng đại trà đối với tất cả doanh nghiệp Việt Nam. Doanh nghiệp cần căn cứ vào quy định hiện hành và phạm vi áp dụng chuẩn mực quốc tế.
ECL Trong IFRS 9 Là Gì?
ECL là tổn thất tín dụng dự kiến. Mô hình này yêu cầu doanh nghiệp đánh giá tổn thất có thể phát sinh dựa trên dữ liệu lịch sử, điều kiện hiện tại và thông tin dự báo phù hợp.
IFRS 9 Có Bao Nhiêu Phương Pháp Đo Lường Tài Sản Tài Chính?
Ba nhóm đo lường chủ yếu là giá trị phân bổ (Amortised Cost), giá trị hợp lý qua thu nhập toàn diện khác (FVOCI) và giá trị hợp lý qua lãi hoặc lỗ (FVTPL).
IFRS 9 Có Áp Dụng Cho Khoản Phải Thu Khách Hàng Không?
Có. Những khoản phải thu thuộc phạm vi quy định suy giảm của IFRS 9 phải được đánh giá tổn thất tín dụng dự kiến. Một số khoản phải thu thương mại áp dụng phương pháp đơn giản hóa.
Học IFRS 9 Có Cần Kiến Thức Kế Toán Trước Không?
Người học nên có nền tảng về tài sản, nợ phải trả, doanh thu tài chính, chi phí và báo cáo tài chính. Những kiến thức này giúp tiếp cận các phương pháp phân loại và đo lường công cụ tài chính thuận lợi hơn.

IFRS 9 – Nền Tảng Nâng Cao Năng Lực Quản Trị Công Cụ Tài Chính
IFRS 9 là chuẩn mực quan trọng đối với doanh nghiệp có hoạt động đầu tư, cho vay, quản lý công nợ và sử dụng công cụ tài chính.
Việc hiểu đúng các phương pháp phân loại, đo lường và suy giảm giúp kế toán đánh giá tài sản tài chính có căn cứ, đồng thời nâng cao chất lượng thông tin trên báo cáo.
Đặc biệt, mô hình ECL yêu cầu người làm nghề phát triển tư duy dự báo và phân tích rủi ro thay vì chỉ dựa trên những khoản tổn thất đã phát sinh.
Trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục hoàn thiện quy định về áp dụng chuẩn mực quốc tế, việc học IFRS là hướng phát triển chuyên môn phù hợp với kế toán viên, kiểm toán viên và nhân sự tài chính.
Nếu Anh/Chị đang có kế hoạch nâng cao năng lực lập báo cáo tài chính quốc tế, có thể tham khảo Khóa Học CertIFR tại PT Academy để xây dựng nền tảng IFRS và rèn luyện kỹ năng vận dụng chuẩn mực trong công việc.
PRACTICAL TRANSFORMATION ACADEMY
🏨 Địa chỉ: 244 Cống Quỳnh, Phường Bến Thành, TP.HCM
☎️ Hotline: 0907 190 426
🌐 Website: https://www.ptacademy.edu.vn/
📮 Facebook: https://www.facebook.com/ptacademy.edu/

Pingback: IFRS 13 là gì? Đo lường giá trị hợp lý 3 cấp độ (2026)