Chi Phí Không Được Trừ: Vì Sao Doanh Nghiệp Dễ Bị Loại Khi Kiểm Tra Thuế ?

Hóa đơn đứng tên doanh nghiệp chưa đủ để khoản chi được chấp nhận khi quyết toán thuế TNDN. Kế toán còn phải chứng minh giao dịch có thật, phục vụ hoạt động kinh doanh và đáp ứng điều kiện hồ sơ, thanh toán. Thiếu căn cứ, doanh nghiệp có thể phải điều chỉnh tăng thu nhập chịu thuế.

Chi phí không được trừ vì thế cần được kiểm soát ngay khi phát sinh giao dịch.

Chi Phí Không Được Trừ: 9 Lỗi Khi Kiểm Tra Thuế

Mục lục

1. Chi phí không được trừ là gì? Có khác chi phí kế toán không?

Chi phí không được trừ là khoản chi không đáp ứng điều kiện khấu trừ khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN, hoặc thuộc diện pháp luật quy định không được trừ. Vì thế, chi phí kế toán không đồng nhất với chi phí thuế.

Ví dụ, tiền phạt vi phạm hành chính được phản ánh theo bản chất nghiệp vụ, nhưng thuộc chi phí không được trừ khi tính thuế TNDN. Ngược lại, một giao dịch chưa thanh toán không nhất thiết bị loại ngay nếu đáp ứng hồ sơ và điều kiện thanh toán theo pháp luật.

Căn cứ cần đối chiếu gồm Luật Thuế TNDN số 67/2025/QH15, Nghị định 320/2025/NĐ-CP và Thông tư 20/2026/TT-BTC. Khi xử lý kỳ tính thuế trước đây, phải kiểm tra quy định có hiệu lực đối với kỳ đó.

2. Vì sao chi phí không được trừ thường phát sinh khi kiểm tra thuế?

Phòng mua hàng giữ đơn đặt hàng, nhân viên kinh doanh xác nhận dịch vụ, kế toán nhận hóa đơn, còn bộ phận thanh toán quản lý chứng từ ngân hàng. Khi những tài liệu này không được tập hợp, chi phí không được trừ có thể hình thành dù giao dịch thực tế đã phát sinh.

Chẳng hạn, doanh nghiệp thuê tư vấn, có hợp đồng và hóa đơn nhưng không lưu báo cáo kết quả, biên bản nghiệm thu hay chứng cứ bàn giao.

Muốn hạn chế chi phí không được trừ, kế toán nên tách ba câu hỏi: chi để làm gì; chứng cứ nào chứng minh; và tiền được thanh toán bằng cách nào?

3. Chín nhóm chi phí không được trừ kế toán cần rà soát

3.1. Chi phí không được trừ vì không phục vụ hoạt động kinh doanh

Nguyên tắc chung là khoản chi thực tế phát sinh phải liên quan hoạt động sản xuất, kinh doanh, trừ trường hợp đặc thù được pháp luật cho phép. Một thiết bị điện tử mua bằng ngân sách công ty nhưng chỉ sử dụng vào việc riêng có nguy cơ là chi phí không được trừ, dù hóa đơn ghi đúng tên doanh nghiệp.

Với khoản tiếp khách, quảng cáo hoặc thuê dịch vụ, cần chứng minh được mục đích công việc và kết quả tương ứng.

3.2. Chi phí không được trừ do hóa đơn và chứng từ không đầy đủ

Hóa đơn có sai thông tin, hồ sơ nghiệm thu không khớp hợp đồng hoặc thiếu chứng từ giao hàng đều gây khó khăn khi giải trình. Tuy nhiên, không phải mọi lỗi hình thức đều mặc nhiên biến khoản chi thành chi phí không được trừ. Cần xác định sai sót có được xử lý theo quy định về hóa đơn và chứng từ hay không.

Kế toán nên đối chiếu hợp đồng, hóa đơn, hàng hóa hoặc dịch vụ đã nhận, công nợ và chứng từ thanh toán. Tuyệt đối không mua hóa đơn hay lập chứng từ khống nhằm hợp thức hóa chi phí không được trừ vì sẽ phát sinh rủi ro pháp lý nghiêm trọng hơn.

3.3. Chi phí không được trừ do thanh toán tiền mặt từ 5 triệu đồng

Theo Điều 9 Nghị định 320/2025/NĐ-CP, trường hợp mua hàng hóa, dịch vụ và các khoản thanh toán khác từng lần có giá trị từ 5 triệu đồng trở lên phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt theo quy định, trừ những trường hợp đặc thù.

Ví dụ, doanh nghiệp mua vật tư 12 triệu đồng, nhận hàng và hóa đơn hợp lệ nhưng chi tiền mặt, không thuộc trường hợp ngoại lệ.

Đáng lưu ý, mua hàng chưa trả tiền không tự động thành chi phí không được trừ: Thông tư 20/2026/TT-BTC hướng dẫn hồ sơ cho trường hợp chưa thanh toán và yêu cầu chứng từ không dùng tiền mặt khi thực trả.

3.4. Chi phí không được trừ liên quan đến lương, thưởng và phụ cấp

Hồ sơ lương thưởng cần có căn cứ về người hưởng, điều kiện hưởng, mức hưởng và việc chi trả. Tiền lương đã hạch toán nhưng không thực tế chi, không có chứng từ đúng quy định hoặc khoản thưởng thiếu căn cứ có thể là chi phí không được trừ.

Để tránh chi phí không được trừ, bộ phận nhân sự và kế toán cần đối chiếu hợp đồng lao động, quy chế, bảng công, bảng lương, quyết định thưởng và chứng từ thanh toán.

3.5. Chi phí không được trừ do phúc lợi vượt giới hạn

Chi nghỉ mát, hiếu hỷ, hỗ trợ khám chữa bệnh và một số phúc lợi trực tiếp cho người lao động có thể đáp ứng điều kiện được trừ. Tuy nhiên, phần chi vượt giới hạn luật định thuộc chi phí không được trừ.

Nghị định 320/2025/NĐ-CP quy định tổng nhóm phúc lợi chịu khống chế không quá một tháng lương bình quân thực tế thực hiện trong năm tính thuế.

3.6. Chi phí không được trừ do trích khấu hao tài sản sai

Khấu hao tài sản cố định phải đáp ứng điều kiện quản lý, sử dụng và mức trích theo quy định. Phần vượt giới hạn có thể là chi phí không được trừ dù doanh nghiệp đã ghi nhận trong sổ.

Ví dụ, ô tô chở người từ chín chỗ ngồi trở xuống có quy định về phần khấu hao tương ứng nguyên giá vượt 1,6 tỷ đồng/xe, cùng những ngoại lệ cho một số hoạt động kinh doanh.

Kế toán cần kiểm tra loại xe, mục đích sử dụng, ngành nghề và hồ sơ tài sản.

3.7. Chi phí không được trừ từ tiền phạt và tiền chậm nộp

Tiền phạt vi phạm hành chính, bao gồm phạt về thuế và tiền chậm nộp theo pháp luật quản lý thuế, là chi phí không được trừ khi tính thu nhập chịu thuế TNDN.

Cần phân biệt khoản phạt hành chính với phạt hợp đồng hoặc bồi thường giữa các bên. Không thể thấy chữ “phạt” rồi mặc nhiên xếp mọi khoản vào chi phí không được trừ.

3.8. Chi phí không được trừ đối với lãi vay không đáp ứng điều kiện

Lãi vay phục vụ kinh doanh không có nghĩa được trừ toàn bộ. Phần lãi tương ứng vốn điều lệ còn thiếu hoặc khoản lãi vay chịu giới hạn theo quy định về giao dịch liên kết có thể trở thành chi phí không được trừ.

Cần kiểm tra nghĩa vụ góp vốn, mục đích sử dụng vốn và điều kiện pháp luật áp dụng. Nếu bỏ qua thông tin góp vốn, kế toán có thể tính sai phần lãi được trừ.

3.9. Chi phí không được trừ khi mua không có hóa đơn hoặc thuê tài sản cá nhân

Không phải giao dịch với cá nhân không có hóa đơn đều phải loại. Thông tư 20/2026/TT-BTC hướng dẫn một số trường hợp mua hàng được lập bảng kê mẫu 02/TNDN kèm chứng từ cần thiết. Dùng bảng kê sai đối tượng hoặc bỏ qua yêu cầu thanh toán có thể dẫn đến chi phí không được trừ.

Với thuê tài sản của cá nhân, hồ sơ cơ bản gồm hợp đồng và chứng từ trả tiền; nếu nộp thuế thay theo thỏa thuận thì cần kiểm tra chứng từ nộp thuế. Nhờ vậy, chi phí không được trừ được xác định dựa trên quy định chứ không phải suy đoán.

Chi Phí Không Được Trừ: 9 Lỗi Khi Kiểm Tra Thuế

4. Bảng kiểm tra nhanh chi phí không được trừ

Dấu hiệu rủi ro Cách xử lý hồ sơ
Hóa đơn dịch vụ nhưng không có kết quả bàn giao Kiểm tra hợp đồng, sản phẩm công việc, nghiệm thu
Giao dịch từ 5 triệu đồng chi bằng tiền mặt Xem điều kiện thanh toán và ngoại lệ hợp pháp
Thưởng, phụ cấp thiếu căn cứ Đối chiếu quy chế, bảng lương, quyết định, chứng từ
Phúc lợi vượt giới hạn Tính lại mức khống chế theo năm tính thuế
Lãi vay, khấu hao vượt điều kiện Tính riêng phần được trừ và phần không được trừ
Phạt hành chính, tiền chậm nộp Tách riêng để điều chỉnh trên hồ sơ quyết toán

Bảng này giúp sàng lọc chi phí không được trừ có nguy cơ phát sinh.

5. Ví dụ chi phí không được trừ làm tăng thuế TNDN

Giả sử công ty có lợi nhuận kế toán trước thuế 1,2 tỷ đồng. Kế toán xác định 80 triệu đồng tiền phạt hành chính và 40 triệu đồng mua hàng không đáp ứng điều kiện thanh toán, không thuộc ngoại lệ. Tổng chi phí không được trừ là 120 triệu đồng.

Với giả định doanh nghiệp chịu thuế suất TNDN 20%, số thuế tăng thêm là 24 triệu đồng. Thuế suất và các điều chỉnh khác phải xét theo từng doanh nghiệp.

Về bản chất, chi phí không được trừ không làm giảm thu nhập chịu thuế tương ứng.

6. Quy trình sáu bước rà soát chi phí không được trừ

Bước 1: Tập hợp dữ liệu. Xuất sổ chi phí, công nợ, bảng lương và tài sản cố định; ghép hóa đơn, hợp đồng, bảng kê và chứng từ ngân hàng.

Bước 2: Xác minh mục đích. Với khoản lớn hoặc bất thường, yêu cầu bộ phận sử dụng xác nhận công việc và kết quả nhận được.

Bước 3: Đối chiếu hồ sơ thanh toán. Kiểm tra ngày hóa đơn, số tiền, chứng từ nghiệm thu và phương thức chi trả. Đánh dấu khoản từ 5 triệu đồng/lần; không tự loại khoản chưa đến hạn thanh toán nếu đáp ứng điều kiện.

Bước 4: Tính giới hạn riêng. Rà soát lương thưởng, phúc lợi, khấu hao, lãi vay và những khoản phải khống chế. Chỉ xác định phần vượt là chi phí không được trừ nếu quy định cho phép phần còn lại được trừ.

Bước 5: Phân loại kết quả. Chia ba nhóm: đủ hồ sơ; cần xác minh hoặc bổ sung hợp pháp; chắc chắn không được trừ. Với nhóm cuối, lập bảng điều chỉnh và giải thích căn cứ. Không tạo chứng từ giả để sửa sai.

Bước 6: Đối chiếu quyết toán. Kiểm tra sự thống nhất giữa sổ kế toán, báo cáo tài chính và tờ khai TNDN. Lưu người rà soát, ngày hoàn thành và nguyên nhân từng khoản chi phí không được trừ.

7. Giải đáp ba câu hỏi về chi phí không được trừ

Có hóa đơn hợp lệ thì chắc chắn được trừ?

Không. Hóa đơn chỉ là một điều kiện về hồ sơ; giao dịch còn phải đáp ứng yêu cầu về tính thực tế, mục đích kinh doanh và thanh toán. Vì vậy, chi phí không được trừ vẫn có thể phát sinh dù hóa đơn được xuất đúng thông tin.

Chưa thanh toán cho nhà cung cấp có phải loại ngay?

Không nhất thiết. Thông tư 20/2026/TT-BTC hướng dẫn trường hợp khoản mua hàng chưa thanh toán được ghi nhận khi đủ hồ sơ, đồng thời yêu cầu chứng từ không dùng tiền mặt lúc thanh toán. Kết luận chi phí không được trừ phải căn cứ tình trạng và chứng từ thực tế.

Chi phí bị loại có cần xóa khỏi sổ kế toán?

Không tự động. Việc ghi sổ phụ thuộc bản chất giao dịch và chế độ kế toán, còn chi phí không được trừ là khái niệm khi xác định thu nhập chịu thuế.

Chi Phí Không Được Trừ: 9 Lỗi Khi Kiểm Tra Thuế

8. Học xử lý chi phí không được trừ qua khóa Thuế và Khai Báo Thuế tại PT Academy

Muốn kiểm soát chi phí không được trừ, kế toán cần kết nối quy định với hợp đồng, hóa đơn, thanh toán ngân hàng, bảng lương và số liệu quyết toán.

Khóa học thuế và khai báo thuế tại PT Academy giới thiệu chương trình 13 buổi, 39 giờ, gồm chuyên đề thuế GTGT, thuế TNCN, thuế TNDN và hóa đơn điện tử. Phần TNDN tập trung xác định chi phí hợp lý, hợp lệ, ưu đãi thuế và thực hành kê khai, quyết toán. Đây là nhóm kiến thức cần thiết khi phân tích chi phí không được trừ trong hồ sơ doanh nghiệp.

Học gì để áp dụng vào công việc?

Với định hướng khóa học thuế và khai báo thuế thực hành, người học được tiếp cận kiểm tra chứng từ, nhận diện nghĩa vụ thuế và xử lý sai sót. Nội dung thực hành quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp liên quan trực tiếp đến việc xác định các khoản điều chỉnh, bao gồm chi phí không được trừ.

Chương trình cũng đề cập thực hành lập tờ khai thuế giá trị gia tăng, cách kê khai thuế thu nhập cá nhân, hướng dẫn kê khai thuế điện tử và cách lập tờ khai bổ sung khi kê khai thuế sai.

Người cân nhắc khóa học kế toán thuế thực hành hoặc khóa học kê khai thuế dành cho kế toán viên nên xem kỹ bài tập hồ sơ. Một kết quả đáng hướng tới là tự xác định được chi phí không được trừ, nguyên nhân và tài liệu cần kiểm tra trước quyết toán.

Khóa học phù hợp với những ai?

Khóa học khai báo thuế cho người mới bắt đầu phù hợp với người cần xây dựng trình tự học chứng từ, kê khai và theo dõi nghĩa vụ thuế. Kế toán tổng hợp, nhân viên phụ trách hóa đơn, kế toán trưởng và chủ doanh nghiệp có thể chú trọng phần kiểm tra chi phí không được trừ, thực hành TNDN và chuẩn bị hồ sơ giải trình.

Với doanh nghiệp, đào tạo nghiệp vụ thuế cho doanh nghiệp cũng hỗ trợ phối hợp liên phòng ban. Người muốn học báo cáo thuế, học khai báo thuế, học thuế và khai báo thuế hoặc đang hỏi học khai báo thuế ở đâu nên đối chiếu nội dung với công việc.

Kỹ năng nhận diện chi phí không được trừ không chỉ phục vụ quyết toán. Nó còn hỗ trợ xây dựng quy trình kê khai và nộp thuế cho doanh nghiệp, từ thu thập chứng từ đến đối chiếu và lưu hồ sơ.

Thông tin chương trình và đăng ký khóa học thuế và khai báo thuế tại PT Academy được cập nhật trên website khóa học.

9. Kết luận: Kiểm soát chi phí không được trừ trước khi bị kiểm tra

Chi phí không được trừ thường phát sinh từ sai sót ở hóa đơn, thanh toán, hồ sơ nhân sự hoặc giới hạn pháp luật.

Hiểu đúng chi phí không được trừ là năng lực quan trọng của kế toán thuế: biết căn cứ quy định, phân loại rủi ro và xử lý hồ sơ hợp pháp. Chương trình Thuế và Khai Báo Thuế tại PT Academy hướng đến việc giúp học viên áp dụng kiến thức vào đúng những tình huống ấy.

PRACTICAL TRANSFORMATION ACADEMY

Kiến Tạo Hiện Tại – Mở Lối Tương Lai

Địa chỉ: 244 Cống Quỳnh, Phường Bến Thành, TP.HCM

Hotline: 0907 190 426

Website: https://ptacademy.edu.vn/

Facebook: https://www.facebook.com/ptacademy.edu/